Τα παιδιά κάτω στον κάμπο

Στις 23 Αυγούστου του 1939 οι υπουργοί εξωτερικών της ναζιστικής Γερμανία (Γιοαχίμ φον Ρίμπεντροπ) και της Σοβιετικής Ένωσης (Βιατσεσλάβ Μιχαήλοβιτς Μολότοφ) υπογράφουν στη Μόσχα σύμφωνο μη επίθεσης που έμεινε στην ιστορία σαν Σύμφωνο Ρίμπεντροπ – Μολότωφ. Μέσα στις μυστικές συμφωνίες λέγεται πως ήταν και ο διαμελισμός της Πολωνίας. Έτσι, την 1η Σεπτεμβρίου του 1939 η Γερμανία εισβάλει στην Πολωνία, σηματοδοτώντας την έναρξη το Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ το ίδιο κάνει η ΕΣΣΔ 17 μέρες αργότερα.

Και οι δύο επέδειξαν φοβερή βαναυσότητα απέναντι στους Πολωνούς. Οι Γερμανοί μάλλον ήθελαν να αδειάσουν χώρο για να κατοικηθεί το ανατολικό τμήμα της Πολωνίας από Γερμανικά φύλα, ενώ οι Σοβιετικοί για αρχή απλώς έπιασαν γύρω στο μισό εκατομμύριο αιχμάλωτους πολέμου. Δεν ξέρω, μπορεί να είχαν χρωστούμενα από τον Πολωνο-Ρωσικό πόλεμο του 1919. Με εντολή του διαβόητου Λαβρέντι Μπέρια, η μυστική υπηρεσία NKVD (μετέπειτα KGB), έφτιαξε στρατόπεδα συγκέντρωσης και ανάκρισης και σε αυτά φυλακίστηκαν 125000 Πολωνοί. Από τον Οκτώβρη του 1939 μέχρι τον Φλεβάρη του 1940 ανακρίθηκαν αιχμάλωτοι πολέμου για να αποφασιστεί ποιοι θα ζήσουν και ποιοι όχι. Τελικά στις 5 Μαρτίου έφτασε στη NKVD η διαταγή για την εκτέλεση 25.700 “εθνικιστών και αντεπαναστατών” που κρατούνταν σε στρατόπεδα στην Ουκρανία και την Λευκορωσία. Το σημείωμα αυτό έχει τις υπογραφές των Στάλιν, Μολότοφ, Βοροσίλοφ και Μικογιάν.

Η σφαγή έγινε τελικά τον Απρίλη και Μάη του 1940 μέσα σε ρωσικό έδαφος, 500 χιλιόμετρα από τα σύνορα της Πολωνίας. Εκεί, στο δάσος του Κατύν, σφαγιάστηκαν κυρίως αξιωματικοί και μορφωμένοι άνθρωποι: δικηγόροι, καθηγητές πανεπιστημίου, διανοούμενοι, επιστήμονες, συγγραφείς, δημοσιογράφοι. Υπάρχουν διάφορες εξηγήσεις για το ποια ήταν τα κίνητρο του Στάλιν πίσω από αυτό. Το πιο πιθανό πάντως είναι ότι ήθελε να αποδυναμώσει τελείως ένα μελλοντικό πολωνικό στρατό από ταλαντούχους ανθρώπους, για το ενδεχόμενο που δημιουργηθεί ξανά ένα εχθρικά προσκείμενο Πολωνικό κράτος στα δυτικά σύνορα της ΕΣΣΔ.

Οι μαζικοί τάφοι ανακαλύφθηκαν το 1942 όταν το δάσος του Κατύν είχε πέσει σε Γερμανικά χέρια. Οι Γερμανοί θέλοντας να εκμεταλλευτούν πολιτικά το γεγονός έφεραν τον ερυθρό σταυρό στη περιοχή και γύρισαν βίντεο με τις “ανασκαφές” τους. Οι σύμμαχοι (Αγγλία, Αμερική) πήραν το μέρος του Στάλιν και δημόσια υποστήριξαν την εκδοχή της ΕΣΣΔ, ότι δηλαδή η σφαγή έγινε το 1941 από τους Γερμανούς. Επέβαλαν μάλιστα λογοκρισία στο εσωτερικό τους για αυτό το θέμα.

Το 1974 για τις ανάγκες της ταινίας του Sweet Movie, ο Νούσαν Μακαβέγιεφ χρησιμοποίησε απόσπασμα από την γερμανική προπαγάνδα στο οποία οι Ναζί ξέθαβαν τα πτώματα των Πολωνών που σφαγιάστηκαν στο Κατύν. Τη μουσική της ταινίας επιμελήθηκε ο Μάνος Χατσιδάκις και το συγκεκριμένο σημείο το έντυσε με το τραγούδι “Τα παιδιά κάτω στον κάμπο”. Τους στίχους του τους είχε γράψει ο ίδιος:

Τα παιδιά κάτω στον κάμπο
κυνηγάνε τους αστούς
πετσοκόβουν τα κεφάλια
από εχθρούς και από πιστούς.

 Ένα αξεπέραστο μείγμα φρίκης και λυρικότητας. Οι εικόνες είναι αρκετά μακάβριες αλλά πραγματικά αξίζει τον κόπο: